"Đọc" thể thao

Năm 12 tuổi, nó vác ghế ngồi xem bóng đá với bố cho có bạn.

Năm 14 tuổi, nó nhắc:

– 10 giờ tối nay có trận... bố xem không?

– Có.

Thế là nó làm bài tập thật nhanh cho kịp giờ bóng lăn.

Đêm Giáng Sinh một năm nọ, hai bố con “lên đồ” gọi là chuẩn không thể chỉnh hơn được nữa. Nón bảo hiểm đội sẵn trên đầu, cửa chính khóa, cửa sổ mở, tay cầm chiếc điều khiển từ xa của tivi, đứng ngoài hiên theo dõi trận đấu qua cửa sổ. Còi kết thúc vang lên, nó tắt tivi, bố nó nổ máy.

Nó không nhớ kết quả trận đấu hôm đó, nhưng nó nhớ kết quả của ngày hôm đó: hai bố con thuộc đội đứng ngoài nhà thờ dự lễ vì đến muộn, hết ghế.

Năm 16 tuổi, nó vẫn nhắc:

– Nay có trận... bố có xem không?

– Không, nay bố mệt.

Nó xem một mình.

Mẹ nó thì luôn nói câu kinh điển của một bà mẹ giàu truyền thống:

– Mười mấy thằng tranh nhau một quả bóng!

Các chị nó thì không buồn giành tivi để xem kênh khác, vì ngầm hiểu rằng bố ưu tiên cấp “bản quyền” cho đứa nào xem bóng đá.

Nhờ đồng hành với bố, nó thích xem thể thao, thích nghe những lời bình luận trên sóng VTV hồi đó. Các bình luận viên không chỉ dừng lại ở chuyên môn. Họ giúp người xem “đọc” trận đấu: đọc chiến thuật, đọc tâm lý cầu thủ, đọc vẻ đẹp của những pha bóng và, trong các giải đấu quốc tế, còn đọc ra những nét văn hóa đặc trưng của quốc gia mà đội bóng đại diện.

Có những sở thích biến thành lí tưởng, nhưng cũng có những sở thích phục vụ lý tưởng.

Nó lớn lên và nhận ra lý tưởng đời mình: sống đời thánh hiến qua việc phục vụ người trẻ. “Nó” hồi đó, bây giờ là một nữ tu. Và quả thật, sở thích ấy có lúc đã giúp chị một tay trong sứ mạng.

Mỗi khi cần tổ chức cho học sinh chơi thể thao, chị phải nghiên cứu luật chơi các môn, nhưng không quá vất vả vì hồi ở nhà hay xem nên trong đầu đã có những khái niệm và hình ảnh cơ bản. Ra sân với bọn trẻ, thỉnh thoảng chị cầm micro:

– Vẫn còn! Rất hay! Cẩn thận!...

Những lời của các bình luận viên trên VTV hồi đó, chị chẳng cần học mà vẫn nằm lòng. Chúng tự nhiên phát ra nhịp nhàng theo từng bước chạy của các cầu thủ nhí, khiến các cậu cảm thấy phấn khích, ra vẻ chuyên nghiệp như đang thi đấu ở sân Mỹ Đình vậy.

Chính những lần đứng bên cạnh sân bóng ấy, chị hiểu rõ hơn điều mà trước đây mình chỉ cảm nhận cách vô thức khi ngồi xem cùng bố: thể thao không chỉ cần những người chơi giỏi, mà còn cần những người giúp người khác nhận ra cái hay của cuộc chơi. Người bình luận thể thao, theo nghĩa đó, không chỉ tường thuật mà còn giúp người xem “đọc” được trận đấu.

Nếu cầu thủ chơi hay, cổ động viên nhiệt thành, nhưng thiếu những lời bình luận tốt, thì việc cảm nhận và trải nghiệm cái hay, cái đẹp của thể thao sẽ bị thu hẹp rất nhiều. Vì vậy, khi nhắc đến thể thao, không thể bỏ qua cầu nối quan trọng giữa người chơi và người xem – đó là những người “đọc” thể thao, hay nói cách khác, là các bình luận viên.

Thật đáng tiếc khi nhiều bạn trẻ hôm nay không có cơ hội tiếp cận những lời bình luận giúp họ hiểu và yêu thể thao hơn. Thay vào đó, các em dễ gặp những kênh bình luận trên mạng với ngôn ngữ cợt nhả, thiếu văn hóa, thậm chí thô tục hoặc lồng ghép quảng bá cá độ. Có những người bình luận công khai thiên vị một đội bóng, tâng bốc quá mức đội mình yêu thích và thiếu tôn trọng đối thủ. Những cách diễn đạt ấy không giúp người xem đọc ra vẻ đẹp của thể thao, mà ngược lại còn làm nghèo đi tinh thần thể thao.

Những dòng bình luận như vậy không những làm lu mờ giá trị của thể thao mà còn có thể tiêm nhiễm những thói quen giao tiếp thiếu lành mạnh cho người xem, đặc biệt là các bạn trẻ đang trong giai đoạn hình thành nhân cách và cách ứng xử. Điều này đòi hỏi sự quan tâm và hướng dẫn của những người có kinh nghiệm để các em biết chọn cho mình những nguồn thông tin lành mạnh.

Trong các giải đấu quốc tế lớn được phát sóng chính thức, những kênh bình luận thiếu chuẩn mực thường khó hoạt động công khai hơn. Người xem có thể yên tâm hơn khi theo dõi các bình luận viên của đơn vị phát sóng chính thức và hi vọng họ luôn giữ được sự nhiệt thành cùng phẩm chất nghề nghiệp khi giúp khán giả “đọc” các trận đấu.

Nếu các bình luận viên giúp người xem đọc ra vẻ đẹp của một trận đấu, thì Đức Thánh Cha Leo XIV giúp chúng ta đọc ra ý nghĩa nhân bản và thiêng liêng của thể thao.

Tiếp nối các vị tiền nhiệm, Ngài đọc thấy nơi thể thao không chỉ là những cuộc tranh tài mà còn là những giá trị làm cho con người trở nên tốt đẹp hơn. Theo lời Ngài, thể thao “luôn là trường học của tình huynh đệ chứ không phải của sự cạnh tranh vô nghĩa, một không gian gặp gỡ chứ không phải là sự loại trừ, một con đường hòa bình chứ không phải là bạo lực”.

Ngài mời gọi toàn thể Giáo hội trong tháng 6 này cùng cầu nguyện cho những người thi đấu, huấn luyện và cổ vũ, để họ khám phá nơi thể thao một ngôn ngữ phổ quát có khả năng nối kết, hiệp nhất, lan tỏa sự tôn trọng, tình liên đới và sự trưởng thành cá nhân.

Hy vọng chúng ta – những nhà bình luận chuyên hay không chuyên – cũng học được cách đọc ra những giá trị tốt đẹp ấy. Bởi trong mỗi môn thể thao luôn có thể tìm thấy một dụ ngôn về đời sống con người: biết vui với nỗ lực, khiêm tốn trong thất bại, biết ơn trong chiến thắng và không ngừng tiến bước trong niềm hi vọng nơi Thiên Chúa.

Có lẽ đó cũng là sứ mạng đẹp nhất của những người “đọc” thể thao: giúp người khác không chỉ nhìn thấy một trận đấu, nhưng còn nhận ra những giá trị làm nên con người từ trong trận đấu ấy.

Anawim