Chúa Nhật Tuần 16 Thường Niên năm A

SINH HOA TRÁI QUA ĐỜI SỐNG KIÊN NHẪN THÁNH THIỆN

(Kn 12:13.16-19; Rm 8:26-27; Mt 13:24-43)

Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB

Trong bài đọc 1 hôm nay, tác giả sách Khôn Ngoan trình bày cho chúng ta về phán quyết công minh của Thiên Chúa. Dù là Đấng uy quyền mạnh mẽ, Thiên Chúa vẫn xét xử khoan hồng với mọi loài: “Nhưng Chúa xử khoan hồng vì Ngài làm chủ được sức mạnh. Ngài lấy lượng từ bi cao cả mà cai quản chúng con, nhưng có thể sử dụng quyền năng bất cứ khi nào Ngài muốn. Làm như thế Chúa đã dạy dân rằng: người công chính phải có lòng nhân ái. Ngài đã cho con cái niềm hy vọng tràn trề là người có tội được Ngài ban ơn sám hối” (Kn 12:18-19). Những lời này cho thấy Thiên Chúa luôn đối xử từ bi với con người. Đây cũng là điều Ngài mời gọi con người thực hành với đồng loại của mình. Chúng ta thấy điều này dường như ngược với thế giới bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa vật chất và chủ nghĩa cá nhân ngày hôm nay. Con người không còn lấy lượng từ bi để đối xử hoặc cai quản nhau. Thay vào đó, nhiều người lấy quyền hành để thống trị người khác hầu mang lại lợi nhuận cho riêng mình. Cuộc sống chỉ trở nên đẹp khi chúng ta biết kiên nhẫn với nhau và lấy lòng nhân ái làm động lực khi đến với anh chị em mình.

Về phần mình, Thánh Phaolô chỉ ra cho tín hữu Rôma biết rằng Thần Khí Thiên Chúa luôn hoạt động trong đời sống cầu nguyện của mỗi người: “Thưa anh em, có Thần Khí giúp đỡ chúng ta là những kẻ yếu hèn, vì chúng ta không biết cầu nguyện thế nào cho phải; nhưng chính Thần Khí cầu thay nguyện giúp chúng ta, bằng những tiếng rên siết khôn tả. Và Thiên Chúa, Đấng thấu suốt tâm can, biết Thần Khí muốn nói gì, vì Thần Khí cầu thay nguyện giúp cho dân thánh theo đúng ý Thiên Chúa” (Rm 8:26-27). Chúng ta thường nghe rằng cầu nguyện là cuộc đối thoại thân tình với Thiên Chúa. Có thể nói, đây là cuộc đối thoại giữa hai con tim, hai cõi lòng mong ước thiết lập mối tương quan mật thiết với nhau, để biết và hiểu nhau cách trọn vẹn. Về phía Thiên Chúa, Ngài biết và hiểu con người cách thấu đáo. Còn con người thì không thể nào biết và hiểu Thiên Chúa cách hoàn toàn. Nói cách khác, qua đời sống cầu nguyện, chúng ta nhận ra mình chỉ là những tạo vật nhỏ bé, những con người hèn mọn trước mặt Thiên Chúa. Điều an ủi chúng ta là chính Thần Khí cầu nguyện thay cho chúng ta. Để được như thế, chúng ta cần chuẩn bị một chỗ cho Thần Khí trong tâm hồn mình.

Tuần trước, trình thuật Tin Mừng kể cho chúng ta nghe về dụ ngôn người gieo giống. Trong dụ ngôn đó, Chúa Giêsu nói về bốn loại đất mà trên đó hạt giống được gieo. Loại đất chỉ sinh hoa trái là đất tốt. Tuy nhiên, dù được gieo vào đất tốt, hạt giống không sinh hoa trái giống nhau mà hạt được một trăm, hạt được sáu chục, hạt được ba chục. Điều này xảy ra vì khi được gieo trong đất tốt, hạt giống cắm rễ và lớn lên bên cạnh một thực tại khác, đó là cỏ lùng. Đây là kinh nghiệm quen thuộc cho những nông dân trồng lúa. Chúa Giêsu sử dụng kinh nghiệm này để nói với thính giả của Ngài về một dụ ngôn khác, dụ ngôn Cỏ Lùng. Dụ ngôn này được trình thuật trong hai phần: dụ ngôn (Mt 13:24-30) và giải thích dụ ngôn (Mt 13:36-42). Chen giữa hai phần này là hai dụ ngôn khác về Nước Trời [dụ ngôn hạt cải và dụ ngôn men trong bột] (Mt 13:31-33) và lý do tại sao Chúa Giêsu dùng dụ ngôn để nói với đám đông (Mt 13:34-35). Chúa Giêsu dùng những dụ ngôn này để nói về mầu nhiệm Nước Trời cho những người đơn sơ chất phác qua việc sử dụng những hình ảnh gần gũi quen thuộc trong ngày sống của họ.

Dụ ngôn bắt đầu với thực tại xảy ra khi gieo giống: “Nước Trời ví như chuyện người kia gieo giống tốt trong ruộng mình. Khi mọi người đang ngủ, thì kẻ thù của ông đến gieo thêm cỏ lùng vào giữa lúa, rồi đi mất. Khi lúa mọc lên và trổ bông, thì cỏ lùng cũng xuất hiện” (Mt 13:24-26). Trước kia, dụ ngôn này thường được hiểu là dụ ngôn đặc trưng của Tin Mừng Thánh Mátthêu vì không được tìm thấy trong các Tin Mừng khác. Tuy nhiên, gần đây các học giả Kinh Thánh cho rằng Thánh Matthêu viết lại dụ ngôn này dựa trên dụ ngôn hạt giống lớn lên cách âm thầm trong Tin Mừng Thánh Maccô (Mc 4:26-29). Thánh Mátthêu không chỉ viết lại câu chuyện để đáp ứng nhu cầu của cộng đoàn mà còn cung cấp một bản giải thích chi tiết về dụ ngôn (Mt 13:36-43). Tự bản chất, dụ ngôn này là dụ ngôn về Nước Trời. Những lời mở đầu của dụ ngôn trình bày cho chúng ta một thực tại quen thuộc trong cuộc sống. Bất kỳ ai cũng gieo giống tốt trong ruộng mình với mong ước sẽ gặt hái được một mùa bội thu. Không ai gieo cỏ lùng cùng với hạt giống tốt. Nhưng khi hạt giống đâm chồi mọc lên, thì chúng ta cũng thấy cỏ lùng xuất hiện trong cùng ruộng lúa mà không biết nguồn gốc chúng đến từ đâu. Điều chúng ta cần lưu ý ở đây là khi hạt lúa chưa trổ bông, thì chúng ta khó phân biệt với cỏ lùng. Chi tiết này cho thấy chúng ta chỉ phân biệt được đâu là lúa đâu là cỏ lùng dựa vào hoa trái được sinh ra. Cũng vậy, qua hành động và thái độ sống với nhau mà chúng ta có thể phân biệt được kẻ xấu và người tốt: “Hành động mạc khải con người.”

Cuộc đối thoại giữa chủ nhà và đầy tớ cho thấy hai thái độ khác nhau trước một thực tại: “Đầy tớ mới đến thưa chủ nhà rằng: ‘Thưa ông, không phải ông đã gieo giống tốt trong ruộng ông sao? Thế thì cỏ lùng ở đâu mà ra vậy?’ Ông đáp: ‘Kẻ thù đã làm đó!’ Đầy tớ nói: ‘Vậy ông có muốn chúng tôi ra đi gom lại không?’ Ông đáp: ‘Đừng, sợ rằng khi gom cỏ lùng, các anh làm bật luôn rễ lúa. Cứ để cả hai cùng lớn lên cho tới mùa gặt. Đến ngày mùa, tôi sẽ bảo thợ gặt: Hãy gom cỏ lùng lại, bó thành bó mà đốt đi, còn lúa, thì hãy thu vào kho lẫm cho tôi’” (Mt 13:27-30). Trong cuộc đối thoại giữa chủ nhà và đầy tớ, chúng ta có thể nhận ra điểm quan trọng Thánh Matthêu muốn nhấn mạnh, đó là vấn đề hợp nhất trong cộng đoàn. Điều này được diễn tả qua động từ “gom/thu.” Động từ này xảy ra bốn lần ở đây. Bên cạnh đó, Thánh Mátthêu còn chỉ ra hai thái độ khác nhau trước thực tại cùng hiện hữu của lúa và cỏ lùng: Đầy tớ có vẻ mất bình tỉnh và muốn giải quyết vấn đề ngay lập tức, còn ông chủ thì bình tĩnh kiên nhẫn chờ cho đến mùa gặt. Thái độ của đầy tớ cũng là thái độ của mỗi người chúng ta khi đối diện với vấn đề trong cuộc sống, nhất là những vấn đề liên quan đến bản chất con người. Đã không ít lần chúng ta muốn loại bỏ anh chị em mình ngay lập tức, không cho họ có cơ hội để lớn lên và chứng tỏ bản chất của họ. Chúng ta biết, cỏ lùng không thể trở thành lúa và lúa không thể trở thành cỏ lùng. Cả hai lớn lên để chứng minh bản chất thật của lúa dựa trên hoa trái trổ sinh. Sống cùng với cỏ lùng nhưng không để cỏ lùng bóp nghẹt không trổ sinh hoa trái chứng minh bản chất tốt lành của lúa. Điều này giống với câu tục ngữ chúng ta thường nghe: “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.” Trong đời sống thường ngày, chúng ta cũng sống và gặp gỡ nhiều người khác nhau. Nhiều lần, chúng ta để cho họ ảnh hưởng đến độ không làm cho chúng ta sinh hoa kết trái đẹp cho Nước Trời. Nhưng Thiên Chúa vẫn kiên nhẫn chờ đợi để chúng ta khẳng định lại bản chất là con cái Thiên Chúa của mình qua việc sinh hoa kết trái. Học ở Chúa, chúng ta cũng sống kiên nhẫn với anh chị em mình và không để cho “gương xấu” của người khác ảnh hưởng làm chúng ta không sinh hoa trái tốt đẹp trong Chúa.

Hai dụ ngôn chèn giữa dụ ngôn cỏ lùng là dụ ngôn hạt cải và men trong bột nói về Nước Trời như một thực tại nhỏ bé khi bắt đầu, nhưng khi đạt đến mức trưởng thành thì sẽ trở thành một thực tại rất vĩ đại. Chúng ta cũng tìm thấy hai dụ ngôn này trong Tin Mừng Thánh Máccô (4:30-32) và Luca (13:18-21). Trong Tin Mừng Thánh Mátthêu và Luca, hai dụ ngôn này đi chung với nhau tạo thành một cặp: Một dụ ngôn liên quan đến người nam và dụ ngôn còn lại liên quan đến người nữ. Chi tiết này cho thấy thái độ công bằng của Chúa Giêsu đối với mọi người, không phân biệt giới tính. Trong dụ ngôn hạt cải [“Nước Trời cũng giống như chuyện hạt cải người nọ lấy gieo trong ruộng mình. Tuy nó là loại nhỏ nhất trong tất cả các hạt giống, nhưng khi lớn lên, thì lại là thứ rau lớn nhất; nó trở thành cây, đến nỗi chim trời tới làm tổ trên cành được” (Mt 13:31-32)], điều được nhấn mạnh là sự thay đổi bất ngờ và đầy kinh ngạc từ vô hình cận kề của Nước Trời đến sự tỏ lộ toàn vẹn và phổ quát của nó. Còn trong dụ ngôn men trong đấu bột [Người còn kể cho họ một dụ ngôn khác: “Nước Trời cũng giống như chuyện nắm men bà kia lấy vùi vào ba thúng bột, cho đến khi tất cả bột dậy men” (Mt 13:33)], điều đáng để chúng ta suy gẫm là sự ảnh hưởng của hạt men nhỏ bé lên đấu bột to lớn. Nói một cách cụ thể, dụ ngôn này nói đến một chuyển vận nhỏ bé có thể mang lại sự ảnh hưởng to lớn trên xã hội. Những chi tiết này giúp chúng ta thay đổi lối nhìn của mình trong cuộc sống. Nhiều lần, chúng ta chỉ quan tâm đến những hành động vĩ đại mà xem thường những hành vi nhỏ bé trong ngày sống. Lời Chúa mời gọi chúng ta thực hành những cử chỉ yêu thương nhỏ bé mỗi ngày. Chính những hành động nhỏ bé này sẽ có sức ảnh hưởng thật lớn trên xã hội và trong đời sống của những người đang sống chung quanh chúng ta.

Thánh Matthêu cho thấy, mục đích Chúa Giêsu dùng dụ ngôn là để ứng nghiệm lời của ngôn sứ: “Tất cả các điều ấy, Đức Giêsu dùng dụ ngôn mà nói với đám đông; và Người không nói gì với họ mà không dùng dụ ngôn, hầu ứng nghiệm lời ngôn sứ đã nói: Mở miệng ra, tôi sẽ kể dụ ngôn, công bố những điều được giữ kín từ tạo thiên lập địa” (Mt 13:34-35). Qua dụ ngôn, Chúa Giêsu dùng những hình ảnh đơn sơ, quen thuộc trong ngày sống mạc khải mầu nhiệm Nước Trời cho những con người hèn mọn. Điều này cho thấy, những thực tại nhỏ bé trong ngày sống đều chứa đựng những sứ điệp được dấu kín về mầu nhiệm Nước Trời. Chúng ta cần có con mắt đức tin và cõi lòng rộng mở để nhận ra những sứ điệp kín ẩn này.

Trong lời giải thích về dụ ngôn cỏ lùng, Chúa Giêsu nhấn mạnh đến sự trái ngược giữa những người gian ác và những người công chính trong ngày tận thế: “Con Người sẽ sai các thiên sứ của Người tập trung mọi kẻ làm gương mù gương xấu và mọi kẻ làm điều gian ác, mà tống ra khỏi Nước của Người, rồi quăng chúng vào lò lửa; ở đó, người ta sẽ phải khóc lóc nghiến răng. Bấy giờ người công chính sẽ chói lọi như mặt trời, trong Nước của Cha họ. Ai có tai thì nghe” (Mt 13:41-43). Hình ảnh này cho thấy Nước Trời là một sự hỗn hợp giữa những người gian ác [tội nhân] và những người công chính [thánh nhân] cho đến ngày tận thế. Vì vậy, kiên nhẫn, khoan dung và chịu đựng là những nhân đức cần thiết. Không ai có thể tước lấy quyền phán xét của Thiên Chúa. Tóm lại, qua dụ ngôn này, Thánh Mátthêu mời gọi chúng ta chuẩn bị cho ngày phán xét qua đời sống chân thật, sống đúng với bản chất của mình. Tránh việc sống giả dối, giả hình.